Yazan: Op. Dr. Mustafa Işık, Genel Cerrahi Uzmanı · Son güncelleme: Kasım 2026
Rektal prolapsus (makat sarkması), kalın bağırsağın son bölümü olan rektumun makat deliğinden dışarı doğru sarkmasıdır. Başlangıçta yalnızca dışkılama sırasında dışarı çıkıp kendiliğinden geri girer; ilerledikçe öksürme, ayakta durma veya yürüme sırasında da sarkar ve elle itilmesi gerekir. Sık olarak ileri derecedeki hemoroidle karıştırılır. İlaçla düzelmez; kalıcı tedavisi cerrahidir.
Rektal Prolapsus mu, Hemoroid mi?
- Rektal prolapsus: Rektum duvarının tüm katları dışarı çıkar; sarkan doku halka şeklindedir ve üzerinde iç içe halkalar (dairesel kıvrımlar) görülür. Genellikle 4-5 cm’den uzundur.
- Sarkan hemoroid: Ayrı ayrı memeler şeklindedir; aralarında uzunlamasına (radyal) oluklar vardır.
- Mukozal prolapsus: Yalnızca rektumun iç zarı sarkar; daha kısa ve radyal kıvrımlıdır. İleri hemoroidle birlikte sık görülür.
Bu ayrım tedavi açısından çok önemlidir; hemoroid tedavisi rektal prolapsusu düzeltmez. Ayrım muayeneyle, gerekirse hastanın tuvalette ıkındırılarak değerlendirilmesiyle yapılır.
Kimlerde Görülür, Neden Olur?
En sık ileri yaştaki kadınlarda görülür; ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Başlıca risk faktörleri:
- Uzun yıllar süren kabızlık ve ıkınma
- Çok sayıda normal doğum ve leğen tabanı kaslarının zayıflaması
- İleri yaş
- Kronik ishal
- Kronik öksürük, prostat büyümesine bağlı ıkınma
- Önceki leğen bölgesi ameliyatları
- Bazı nörolojik hastalıklar ve omurga sorunları
- Çocuklarda kistik fibrozis, ishal ve kabızlık
Belirtiler
- Dışkılama sırasında veya ayakta dururken makattan dışarı çıkan kitle
- Kitleyi elle içeri itme ihtiyacı
- Mukus akıntısı, çamaşırda lekelenme, kaşıntı
- Kanama
- Gaz veya dışkı kaçırma (hastaların önemli bir kısmında)
- Kabızlık, tam boşalamama hissi
Tanı
Muayenede sarkma görülemezse hastanın klozette ıkınması istenir. Kalın bağırsakta başka bir hastalık (tümör, polip) olup olmadığını görmek için kolonoskopi yapılır. Gerekirse dışkılama sırasında çekilen görüntülemeler (defekografi veya MR defekografi) ve makat kaslarının gücünü ölçen anal manometri istenir. Kadınlarda eşlik eden mesane ve rahim sarkması da değerlendirilir.
Tedavi
Hafif ve yeni başlangıçlı mukozal sarkmalarda kabızlığın tedavisi, lif desteği ve leğen tabanı egzersizleri şikâyetleri azaltabilir. Tam kat rektal prolapsusun kalıcı tedavisi ise cerrahidir. Ameliyat yöntemi hastanın yaşına, genel sağlık durumuna, sarkmanın uzunluğuna ve kabızlık-kontinans durumuna göre seçilir:
- Karından yapılan ameliyatlar (rektopeksi): Rektum yukarı kaldırılarak kuyruk sokumu kemiğine sabitlenir; çoğunlukla laparoskopik (kapalı) yöntemle, gerekirse bir yama (mesh) kullanılarak yapılır. Tekrarlama oranı düşüktür; genel durumu iyi olan hastalarda tercih edilir.
- Makattan yapılan ameliyatlar (Delorme, Altemeier): Karına girilmeden, sarkan mukoza veya rektum makat yoluyla çıkarılıp onarılır. Daha az yorucudur; ileri yaştaki veya ameliyat riski yüksek hastalarda tercih edilir, ancak tekrarlama oranı daha yüksektir.
Tedavi planı muayene ve gerekli incelemelerden sonra hastayla birlikte belirlenir. Prolapsusla birlikte hemoroid de varsa, öncelik prolapsusun tedavisidir.
Acil Durum: Boğulmuş Prolapsus
Dışarı çıkan rektum içeri girmiyor, morarıyor, şiddetli ağrı yapıyor veya kanıyorsa dolaşımı bozulmuş olabilir. Bu durumda vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.
Kendinizi Korumak İçin
- Kabızlığı önleyin; lifli beslenin, bol su için (bkz. kabızlık).
- Tuvalette ıkınmayın, uzun süre oturmayın.
- Doğum sonrası ve ileri yaşta leğen tabanı (Kegel) egzersizlerini düzenli yapın.
- Kronik öksürük gibi karın içi basıncı artıran durumları tedavi ettirin.
Sık Sorulan Sorular
Rektal prolapsus kendiliğinden geçer mi?
Hayır. Tam kat rektal prolapsus genellikle zamanla ilerler ve kendiliğinden düzelmez. Kalıcı tedavisi cerrahidir.
Makat sarkması ile hemoroid nasıl ayırt edilir?
Rektal prolapsusta sarkan doku halka şeklindedir ve üzerinde dairesel kıvrımlar vardır. Hemoroid ise ayrı memeler şeklindedir ve aralarında uzunlamasına oluklar bulunur. Kesin ayrım muayeneyle yapılır.
Rektal prolapsus tehlikeli midir?
Genellikle acil bir durum değildir ama yaşam kalitesini ciddi şekilde bozar ve zamanla gaz-dışkı kaçırmaya yol açabilir. Sarkan rektum içeri girmiyor ve morarıyorsa acil müdahale gerekir.
Rektal prolapsus ilaçla tedavi edilir mi?
Hayır. İlaçlar ve lif desteği yalnızca kabızlığı düzelterek şikâyetleri hafifletebilir; tam kat prolapsusu düzeltmez.
Rektal prolapsus ameliyatı nasıl yapılır?
Genel durumu iyi hastalarda çoğunlukla laparoskopik yöntemle rektum yukarı kaldırılıp sabitlenir (rektopeksi). İleri yaştaki veya ameliyat riski yüksek hastalarda makat yoluyla yapılan Delorme veya Altemeier ameliyatları tercih edilebilir.
Prolapsus ameliyatından sonra tekrarlar mı?
Tekrarlayabilir. Karından yapılan rektopeksi ameliyatlarında tekrarlama oranı düşük, makattan yapılan ameliyatlarda daha yüksektir.
Ameliyattan sonra gaz-dışkı kaçırma düzelir mi?
Hastaların önemli bir kısmında prolapsusun düzeltilmesinden sonraki aylarda kontinans belirgin şekilde iyileşir. Gerekirse leğen tabanı egzersizleri ve fizik tedavi ile desteklenir.
Çocuklarda makat sarkması olur mu?
Evet, özellikle küçük çocuklarda kabızlık, ishal ve ıkınmaya bağlı görülebilir. Çoğunlukla altta yatan nedenin tedavisiyle düzelir; çocuk cerrahisi tarafından değerlendirilmelidir.
Kegel egzersizleri prolapsusa iyi gelir mi?
Leğen tabanı egzersizleri kas desteğini güçlendirerek hafif sarkmalarda ve ameliyat sonrası kontinansta yardımcı olabilir, ancak tam kat prolapsusu tek başına düzeltmez.
Makat sarkması için hangi doktora gidilir?
Makat sarkması için genel cerrahi veya kolorektal cerrahi uzmanına başvurulmalıdır.
Muayene ve Randevu
Op. Dr. Mustafa Işık, Kızılay / Ankara’daki muayenehanesinde pazartesi–cumartesi 08:30–20:00 arasında hasta kabul etmektedir. Randevu için (0505) 746 69 60 numarasını arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim muayenesi gereklidir.
Bir yanıt yazın