Yazan: Op. Dr. Mustafa Işık, Genel Cerrahi Uzmanı · Son güncelleme: Kasım 2026
Makat kaşıntısı (anal kaşıntı, pruritus ani), makat deliği ve çevresindeki deride görülen, çoğu zaman geceleri ve tuvalet sonrası artan inatçı kaşıntıdır. En sık nedenleri nem ve dışkı artıklarının deriyi tahriş etmesi, aşırı temizlik veya sabun kullanımı, hemoroid ve fissür gibi makat hastalıkları ile bazı yiyecek ve içeceklerdir. Çoğu hastada nedenin bulunup bölgenin doğru bakımı ile birkaç hafta içinde geçer; uzun süren kaşıntıda mutlaka muayene gerekir.
Makat Kaşıntısı Neden Olur?
Makat Hastalıkları
- Hemoroid: Özellikle dışarı sarkan hemoroidler makatın tam kapanmasını engeller; mukus ve dışkı sızıntısı deriyi tahriş eder.
- Anal fissür ve anal fistül: Yara ve akıntı kaşıntıya yol açar.
- Makatta et beni (deri etiketi): Temizliği zorlaştırarak tahrişe neden olur.
- Anal siğil
- Makat sarkması (rektal prolapsus)
Hijyen ve Deri Tahrişi
- Yetersiz temizlik sonrası kalan dışkı artıkları
- Aşırı temizlik: sert tuvalet kâğıdıyla ovalama, parfümlü ıslak mendil, sabun ve antiseptik kullanımı deriyi kurutup tahriş eder
- Terleme, sıkı ve sentetik iç çamaşırı
- Sık ishal veya yumuşak dışkı
Yiyecek ve İçecekler
Kahve, çay, kola, çikolata, alkol (özellikle bira ve şarap), acı-baharatlı yiyecekler, domates ve turunçgiller bazı kişilerde kaşıntıyı tetikler. Kaşıntı başladığında bu besinleri iki hafta kesip yavaş yavaş geri eklemek tetikleyiciyi bulmaya yardımcı olur.
Enfeksiyonlar
- Kıl kurdu (özellikle çocuklarda ve ailede, gece artan kaşıntı)
- Mantar enfeksiyonu (özellikle şeker hastalarında, antibiyotik kullanımı sonrası)
- Bakteriyel enfeksiyonlar ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
Deri Hastalıkları ve Diğer Nedenler
- Sedef, egzama, liken gibi deri hastalıkları
- Kremlere, mendillere veya deterjanlara karşı alerji (kontakt dermatit)
- Şeker hastalığı, karaciğer ve böbrek hastalıkları
- Uzun süre kullanılan kortizonlu kremler
- Nadiren makat bölgesi kanseri veya kanser öncüsü değişiklikler
Hastaların bir kısmında belirli bir neden bulunamaz (idiyopatik kaşıntı); bu hastalarda da bakım önerileriyle çoğunlukla belirgin düzelme sağlanır.
Kaşıntı-Kaşıma Döngüsü
Kaşımak kısa süreli rahatlama sağlasa da deriyi zedeler; zedelenen deri daha fazla kaşınır. Zamanla deri kalınlaşır, çatlar ve kaşıntı kronikleşir. Tedavinin önemli bir parçası bu döngüyü kırmaktır.
Tanı
Muayenede makat çevresindeki deriye bakılır, parmakla muayene ve anoskopi ile hemoroid, fissür, fistül gibi altta yatan hastalıklar araştırılır. Gerekirse kıl kurdu için selofan bant testi, mantar için deri kazıntısı, kan şekeri ve kan testleri yapılır. Tedaviye yanıt vermeyen veya görünümü farklı olan deri değişikliklerinde biyopsi alınabilir.
Makat Kaşıntısı Nasıl Geçer? Bakım Önerileri
- Nazik temizlik: Dışkılamadan sonra bölgeyi sade ılık suyla yıkayın. Sabun, parfümlü ıslak mendil ve antiseptik kullanmayın.
- Kuru tutun: Ovmadan, yumuşak havluyla bastırarak kurulayın; gerekirse saç kurutma makinesinin soğuk ayarını kullanın. Nemlenme varsa makat aralığına küçük bir pamuk parçası yerleştirmek nemi emer.
- Kaşımayın: Geceleri tırnakları kısa tutun, gerekirse ince pamuklu eldiven giyin.
- Giyim: Pamuklu, bol iç çamaşırı tercih edin; terlediğinizde değiştirin.
- Beslenme: Tetikleyici yiyecek ve içecekleri azaltın; lifli beslenerek dışkıyı düzenli ve şekilli hale getirin.
- Bariyer krem: Çinko oksitli koruyucu kremler deriyi nemden ve dışkıdan korur.
- Kortizonlu kremler: Hekim önerisiyle kısa süre (genellikle 1-2 hafta) kullanılabilir; uzun süreli kullanım deriyi inceltir ve kaşıntıyı artırabilir.
Altta Yatan Nedenin Tedavisi
Kaşıntıya yol açan hemoroid, fissür, fistül, deri etiketi veya siğil varsa bunların tedavisi çoğu zaman kaşıntıyı ortadan kaldırır. Örneğin sürekli sarkan hemoroidlerin band ligasyonu veya lazer ile tedavisi mukus sızıntısını ve buna bağlı kaşıntıyı giderir. Kıl kurdu ve mantar enfeksiyonları ilaçla tedavi edilir.
Ne Zaman Doktora Gitmelisiniz?
- Kaşıntı 3-4 haftadan uzun sürüyorsa
- Kanama, akıntı, ağrı veya şişlik eşlik ediyorsa
- Deride renk değişikliği, kalınlaşma, yara veya kabartı fark ettiyseniz
- Bakım önerilerine rağmen düzelmiyorsa
Sık Sorulan Sorular
Makat kaşıntısı neden geceleri artar?
Gece dikkat dağıtan uyaranlar azaldığı ve yatakta vücut ısındığı için kaşıntı daha fazla hissedilir. Çocuklarda ve ailede gece artan kaşıntı kıl kurdunu da düşündürür.
Makat kaşıntısı hemoroid belirtisi mi?
Olabilir. Özellikle dışarı sarkan hemoroidler mukus ve dışkı sızıntısına yol açarak kaşıntı yapar. Ancak fissür, mantar, kıl kurdu ve deri hastalıkları gibi başka nedenler de sık görülür; neden muayeneyle belirlenmelidir.
Makat kaşıntısına hangi krem iyi gelir?
Çinko oksitli bariyer kremler deriyi korur. Kortizonlu kremler hekim önerisiyle kısa süre kullanılabilir. Nedene göre mantar veya kıl kurdu ilacı gerekebilir; bilinçsiz krem kullanımı kaşıntıyı artırabilir.
Islak mendil makat kaşıntısı yapar mı?
Parfümlü ve alkollü ıslak mendiller ile sabunlar bazı kişilerde deriyi tahriş ederek veya alerji yaparak kaşıntıya yol açabilir. Sade ılık suyla yıkamak en güvenli yöntemdir.
Hangi yiyecekler makat kaşıntısı yapar?
Kahve, çay, kola, çikolata, alkol, acı-baharatlı yiyecekler, domates ve turunçgiller bazı kişilerde kaşıntıyı tetikler. Bu besinleri iki hafta kesip yavaş yavaş eklemek tetikleyiciyi bulmaya yardımcı olur.
Makat kaşıntısı kendiliğinden geçer mi?
Tetikleyici ortadan kalktığında ve bölgenin bakımı düzeltildiğinde çoğu zaman birkaç hafta içinde geçer. 3-4 haftadan uzun süren kaşıntıda muayene gerekir.
Makat kaşıntısı şeker hastalığı belirtisi olabilir mi?
Evet. Şeker hastalığında mantar enfeksiyonları ve buna bağlı kaşıntı daha sık görülür. Açıklanamayan inatçı kaşıntıda kan şekerine bakılması önerilir.
Makat kaşıntısı kanser belirtisi mi?
Çok nadiren makat bölgesi kanserleri veya kanser öncüsü değişiklikler kaşıntıyla belirti verebilir. Bu nedenle uzun süren, tedaviye yanıt vermeyen veya deride değişiklik olan kaşıntılar muayene edilmelidir.
Çocuklarda makat kaşıntısının nedeni nedir?
Çocuklarda en sık neden kıl kurdudur; kaşıntı özellikle geceleri artar. Selofan bant testiyle tanı konur ve ailece ilaç tedavisi yapılır.
Makat kaşıntısı için hangi doktora gidilir?
Makat kaşıntısında altta yatan hemoroid, fissür gibi hastalıkları değerlendirmek için genel cerrahi uzmanına, deri hastalığı düşünülüyorsa dermatoloji uzmanına başvurulabilir.
Muayene ve Randevu
Op. Dr. Mustafa Işık, Kızılay / Ankara’daki muayenehanesinde pazartesi–cumartesi 08:30–20:00 arasında hasta kabul etmektedir. Randevu için (0505) 746 69 60 numarasını arayabilir veya WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim muayenesi gereklidir.
Bir yanıt yazın